Okulda Yapay Zekâ Uygulaması Seçerken KVKK ve Veli Onayı Kontrol Listesi

Yapay zekâ ile İngilizce konuşma pratiği sunan uygulamalar öğrencinin sesini, yazdığı ya da söylediği metni ve ilerleme bilgisini işler. Bu nedenle böyle bir uygulamayı okulda kullanmak yalnızca pedagojik değil, aynı zamanda bir kişisel verilerin korunması kararıdır. Türkiye'de bu kararın çerçevesini 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ve Kişisel Verileri Koruma Kurumu düzenlemeleri çizer.

Aşağıdaki kontrol listesi, okul yöneticilerinin ve İngilizce öğretmenlerinin bir uygulamayı seçmeden önce sağlayıcıya sorması gereken soruları bir araya getiriyor. Amaç bir uygulamayı “uyumlu” ya da “uyumsuz” ilan etmek değil, doğru soruları sormanızı kolaylaştırmak.

• Veri sorumlusu kim, veri işleyen kim? Okul programında verilerin neden işleneceğine kim karar veriyor ve bunu düzenleyen bir veri işleme sözleşmesi var mı?
• Hangi veriler toplanıyor? Ad, e-posta, doğum yılı, ses, konuşma metni ve ilerleme bilgisinin her biri için amaç açıkça yazılı mı? (KVKK m. 4: amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü işleme)
• Ses kayıtları ne oluyor? Saklanıyor mu, ne kadar süre, kim erişebiliyor ve yapay zekâ modellerini eğitmek için kullanılıyor mu?
• Öğretmen neyi görüyor? İlerleme metrikleri, yazılı dökümler ve ses kayıtlarından hangileri öğretmenle paylaşılıyor, öğrenci bunu kapatabiliyor mu?
• Veli onayı nasıl alınıyor? Onay gelmeden öğrencinin verisi işleniyor ya da sınıf listesinde görünüyor mu? Veli onayını geri çekebiliyor mu?
• Aydınlatma metni Türkçe ve anlaşılır mı? Veliler ve öğrenciler hangi verinin hangi amaçla işlendiğini okuyabiliyor mu? (KVKK m. 10)
• Veriler yurt dışına aktarılıyor mu? Hangi ülkelere, hangi sağlayıcılara ve hangi mekanizmayla? (KVKK m. 9)
• Reklam, profilleme ya da veri satışı var mı? Öğrenci verisi eğitim amacı dışında kullanılıyor mu?
• Silme ve diğer haklar nasıl kullanılır? Okul, veli ya da öğrenci verilerin silinmesini nereye ve nasıl talep eder? (KVKK m. 11)
• Hangi güvenlik önlemleri alınıyor? Aktarım sırasında şifreleme ve erişim kısıtlaması gibi teknik ve idari tedbirler belgelenmiş mi? (KVKK m. 12)

Konuşma pratiği uygulamalarında en hassas veri sestir. Bir öğrencinin İngilizce konuşurken yaptığı hatalar, aksanı ya da tereddütleri, sınıf arkadaşlarının ya da öğretmenin dinlemesini istemeyeceği şeyler olabilir. Bu yüzden ses kaydının yalnızca geri bildirim üretmek için işlenip işlenmediğini, öğretmene ya da okula iletilip iletilmediğini ve ne zaman silindiğini ayrıca sorun.

Öğretmenin öğrenciyi desteklemek için ses kaydına ihtiyacı çoğu zaman yoktur: kimin pratik yaptığı, kaç dakika konuştuğu ve hangi seslerde zorlandığı genellikle yeterlidir.

Reşit olmayan öğrencilerde veli ya da vasi onayının hangi durumda ve nasıl alınacağı, okulunuzun kendi hukuki değerlendirmesiyle netleştirilmelidir. Uygulamaya sorulması gereken soru, bu onayı teknik olarak nasıl desteklediğidir: onay e-postayla veliden mi alınıyor, okulun elindeki yazılı onay sisteme nasıl işleniyor ve onay gelene kadar öğrenci ne durumda kalıyor?

İyi bir tasarımda onay gelmeden öğrenci hiçbir sınıf listesinde, raporda ya da metrikte görünmez; veli onay vermeyi reddederse bu karar okulun tamamında geçerli olur.

Yapay zekâ hizmetlerinin çoğu yurt dışındaki sunucularda çalışır. KVKK'nın 9. maddesi, yurt dışına aktarım için belirli şartlar ve uygun güvenceler arar; standart sözleşme bu güvencelerden biridir ve imzalandıktan sonra beş iş günü içinde Kurum'a bildirilmesi gerekir. Sağlayıcıdan hangi ülkelere aktarım yapıldığını ve hangi mekanizmanın kullanıldığını yazılı olarak isteyin.

Okul programında öğrenci verilerinin sorumlusu okuldur; WitSpeak bu verileri veri işleyen olarak, okulun talimatıyla işler. Pratik verileri yalnızca öğrencinin kendi geri bildirimini ve ilerlemesini üretmek için kullanılır. Reklam ve kişisel veri satışı yoktur, okul hesaplarının kayıtları model eğitiminde kullanılmaz ve okullar öğrenci verilerinin silinmesini her zaman talep edebilir.

Öğretmenler öğrencilerin ses kayıtlarına hiçbir zaman erişemez. Yazılı dökümler yalnızca öğrenci sınıfa katılırken onay verirse paylaşılır; öğrenci bunu istediği zaman kapatabilir ve özel moda aldığı oturumlar hiçbir zaman paylaşılmaz. 16 yaşından küçük öğrencilerin sınıf üyeliği, veli veya vasi onayı gelene kadar beklemede kalır. Google Classroom, Moodle ya da Canvas bağlıysa LMS'e yalnızca puan gider.

WitSpeak ABD merkezli bir şirket tarafından işletilir; Türkiye'deki okul programlarında Kurum'un yayımladığı standart sözleşme kullanılır. Tüm ayrıntılar Türkçe gizlilik politikamızın KVKK bölümünde yer alır. Programın kendisini, öğretmen panelini ve okullara yönelik veri sınırlarını okullar sayfasında özetledik; uygulamanın derste nasıl kullanılabileceğini ise sınıfta yapay zekâ ile konuşma pratiği rehberinde anlattık.